الغدر: الإخلال بالشيء وتركه، والغدر يقال لترك العهد، ومنه قيل: فلان غادر، وجمعه: غدرة، وغدار: كثير الغدر، والأغدر والغدير: الماء الذي يغادره السيل في مستنقع ينتهي إليه، وجمعه: غدر وغدران، واستغدر الغدير: صار فيه الماء، والغديرة: الشعر الذي ترك حتى طال، وجمعها غدائر، وغادره: تركه. قال تعالى: لا يغادر صغيرة ولا كبيرة إلا أحصاها [الكهف/ 49]، وقال: فلم نغادر منهم أحدا [الكهف/ 47]، وغدرت الشاة: تخلفت فهي غدرة، وقيل للجحرة واللخافيق التي يغادرها البعير والفرس غائرا: غدر ، ومنه قيل: ما أثبت غدر هذا الفرس، ثم جعل مثلا لمن له ثبات، فقيل: ما أثبت غدره .
Exdore translation — not part of the source
el-Ğadr: Bir şeyi eksik bırakmak ve onu terk etmektir. Ğadr, sözü (ahdi) terk etmek için kullanılır; buradan hareketle "filan gâdirdir (ahdinden dönendir)" denilir, çoğulu "ğaderetün"dür. "Ğaddâr" ise çokça ahdinden dönen demektir. el-Ağder ve el-Ğadîr: Selin, ulaştığı bir birikinti yerinde geride bıraktığı sudur; çoğulu "ğuderün" ve "ğudrân"dır. "İstağdera'l-ğadîr" birikinti su ile doldu demektir. el-Ğadîre: Uzayıncaya kadar bırakılmış saçtır (örgü/kâkül), çoğulu "ğadâir"dir. "Ğâderahû" onu terk etti demektir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Ne küçük ne büyük hiçbir şey bırakmaz (lâ yuğâdiru), hepsini saymıştır" [18:49] ve şöyle buyurdu: "Onlardan hiçbirini geride bırakmadık (fe-lem nuğâdir)" [18:47]. "Ğaderati'ş-şât" koyun geri kaldı demektir, bu durumda o "ğaderetün"dür. Devenin ve atın koştururken (çukura düşüp) geride bıraktığı deliklere ve engebeli yerlere de "ğuder" denilir; buradan hareketle "mâ esbete ğadera hâze'l-feras" (bu atın engebeli/zorlu yerlerde ayak basışı ne kadar sağlam) denilir. Sonra bu, sebatı olan kimse için mesel kılınmış ve "mâ esbete ğaderahû" (sebatı ne kadar sağlam) denilmiştir.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)