نصب الشيء: وضعه وضعا ناتئا كنصب الرمح، والبناء والحجر، والنصيب: الحجارة تنصب على الشيء، وجمعه: نصائب ونصب، وكان للعرب حجارة تعبدها وتذبح عليها. قال تعالى: كأنهم إلى نصب يوفضون [المعارج/ 43]، قال: وما ذبح على النصب [المائدة/ 3] وقد يقال في جمعه: أنصاب، قال: والأنصاب والأزلام [المائدة/ 90] والنصب والنصب: التعب، وقرئ: بنصب وعذاب [ص/ 41] و(نصب) وذلك مثل: بخل وبخل. قال تعالى: لا يمسنا فيها نصب [فاطر/ 35] وأنصبني كذا. أي: أتعبني وأزعجني، قال الشاعر: 442- تأوبني هم مع الليل منصب وهم ناصب قيل: هو مثل: عيشة راضية ، والنصب: التعب. قال تعالى: لقد لقينا من سفرنا هذا نصبا [الكهف/ 62]. وقد نصب فهو نصب وناصب، قال تعالى: عاملة ناصبة [الغاشية/ 3]. والنصيب: الحظ المنصوب. أي: المعين. قال تعالى: أم لهم نصيب من الملك [النساء/ 53]، ألم تر إلى الذين أوتوا نصيبا من الكتاب [آل عمران/ 23]، فإذا فرغت فانصب [الشرح/ 7] ويقال: ناصبه الحرب والعداوة، ونصب له، وإن لم يذكر الحرب جاز، وتيس أنصب، وشاة أو عنزة نصباء: منتصب القرن، وناقة نصباء: منتصبة الصدر، ونصاب السكين ونصبه، ومنه: نصاب الشيء: أصله، ورجع فلان إلى منصبه. أي: أصله، وتنصب الغبار: ارتفع، ونصب الستر: رفعه، والنصب في الإعراب معروف، وفي الغناء ضرب منه.
Exdore translation — not part of the source
"Bir şeyi nasabe" denir: Onu, mızrağı, binayı ve taşı dikmek gibi, dışa çıkık ve dikili biçimde koymak. en-Nasîb: Bir şeyin üzerine dikilen taşlardır; çoğulu "nasâib" ve "nusub"dur. Arapların taptıkları ve üzerinde kurban kestikleri taşları vardı. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Sanki dikili bir hedefe koşuyorlarmış gibi" [70:43]; şöyle buyurdu: "ve dikili taşlar üzerine kesilenler" [5:3]. Çoğulunda "ensâb" da denir; şöyle buyurdu: "dikili taşlar ve fal okları" [5:90]. en-Nasab ve en-Nusb: Yorgunluk demektir; "bir yorgunluk ve azapla (bi-nusbin)" [38:41] ve "nasab" şeklinde de okunmuştur; bu, "buhl" ile "bahal" gibidir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Orada bize hiçbir yorgunluk dokunmaz" [35:35]. "Şu beni ensabe etti" denir, yani beni yordu ve rahatsız etti. Şair şöyle demiştir: Geceyle birlikte yorucu bir tasa bana geri döndü. "Hemmün nâsib (yorucu keder)" hakkında denildi ki: Bu, "râzıye bir hayat (ıyşetün râzıye)" gibidir. en-Nasb ise yorgunluktur. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Andolsun, şu yolculuğumuzdan bir yorgunlukla karşılaştık" [18:62]. "Nasibe (yoruldu), dolayısıyla o nasib ve nâsib'dir" denir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Çalışmış, yorulmuş" [88:3]. en-Nasîb: Dikilip belirlenmiş hisse, yani tayin edilmiş pay demektir. Yüce Allah şöyle buyurdu: "Yoksa onların mülkten bir payı mı var?" [4:53]; "Kendilerine Kitap'tan bir pay verilenleri görmedin mi?" [3:23]; "Boş kaldığında hemen koyulup yorul" [94:7]. "Ona karşı savaş ve düşmanlık nasabetti (yürüttü)" denir; "ona nasabe etti" de denir; savaş zikredilmese de bu kullanım caizdir. "Boynuzu dik teke (teysün ensab)" ve "boynuzu dik koyun ya da keçi (nasbâ)" denir. "Göğsü dik dişi deve (nâkatün nasbâ)": Göğsü dik olan. Bıçağın sapı için "nisâb" ve "nusub" denir. Bundan: "Bir şeyin nisâbı": Onun aslıdır. "Filan mansıbına döndü" denir, yani aslına döndü. "Toz tenassabe etti": Yükseldi. "Perdeyi nasabe etti": Onu asıp kaldırdı. İ'rabdaki "nasb" bilinmektedir; "nasb" ayrıca şarkıda bir ezgi türüdür.
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)