الجوب: قطع الجوبة، وهي كالغائط من الأرض، ثم يستعمل في قطع كل أرض، قال تعالى: وثمود الذين جابوا الصخر بالواد [الفجر/ 9]، ويقال: هل عندك جائبة خبر ؟ وجواب الكلام: هو ما يقطع الجوب فيصل من فم القائل إلى سمع المستمع، لكن خص بما يعود من الكلام دون المبتدأ من الخطاب، قال تعالى: فما كان جواب قومه إلا أن قالوا [النمل/ 56]، والجواب يقال في مقابلة السؤال، والسؤال على ضربين: طلب مقال، وجوابه المقال. وطلب نوال، وجوابه النوال. فعلى الأول: أجيبوا داعي الله [الأحقاف/ 31]، وقال: ومن لا يجب داعي الله [الأحقاف/ 32]. وعلى الثاني قوله: قد أجيبت دعوتكما فاستقيما [يونس/ 89]، أي: أعطيتما ما سألتما. والاستجابة قيل: هي الإجابة، وحقيقتها هي التحري للجواب والتهيؤ له، لكن عبر به عن الإجابة لقلة انفكاكها منها، قال تعالى: استجيبوا لله وللرسول [الأنفال/ 24]، وقال: ادعوني أستجب لكم [غافر/ 60]، فليستجيبوا لي [البقرة/ 186]، فاستجاب لهم ربهم [آل عمران/ 195]، ويستجيب الذين آمنوا وعملوا الصالحات [الشورى/ 26] والذين استجابوا لربهم [الشورى/ 38]، وقال تعالى: وإذا سألك عبادي عني فإني قريب أجيب دعوة الداع إذا دعان فليستجيبوا لي [البقرة/ 186]، الذين استجابوا لله والرسول من بعد ما أصابهم القرح [آل عمران/ 172].
Exdore translation — not part of the source
el-Cevb (الجوب): "cûbe"yi kesmek/yarmaktır; cûbe, yerdeki çukur (gâit) gibi bir yerdir. Sonra her türlü yeri kat etmek/yarmak anlamında kullanılmıştır. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Ve vadide kayaları oyan Semûd" [89:9]. "Hel indeke câibetü haber?" (Yanında (uzaktan gelen) bir haber var mı?) denir. Cevâbü'l-kelâm (sözün cevabı): söyleyenin ağzından dinleyenin kulağına ulaşmak üzere mesafeyi kat eden şeydir. Fakat bu, hitabın başlangıcı için değil, sözden geri dönen (karşılık olarak verilen) şey için özelleştirilmiştir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Kavminin cevabı ancak şunu söylemeleri oldu" [27:56]. Cevap, sorunun karşılığında söylenir. Soru ise iki türlüdür: Söz istemek — bunun cevabı sözdür. Bağış/ihsan istemek — bunun cevabı bağıştır. Birincisine göre: "Allah'ın davetçisine icabet edin" [46:31]; ve şöyle buyurmuştur: "Kim Allah'ın davetçisine icabet etmezse" [46:32]. İkincisine göre O'nun şu sözü: "İkinizin duası kabul edildi; öyleyse doğru olun" [10:89], yani: istediğiniz şey ikinize verildi. el-İsticâbe (الاستجابة): Denildi ki: icâbe (cevap verme) ile aynıdır. Gerçekte ise o, cevabı araştırmak ve ona hazırlanmaktır; fakat icâbeden nadiren ayrıldığı için onunla icâbe ifade edilmiştir. Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Allah'a ve Resûlü'ne icabet edin" [8:24]; ve şöyle buyurmuştur: "Bana dua edin, size icabet edeyim" [40:60]; "Öyleyse onlar da bana icabet etsinler" [2:186]; "Rableri onlara icabet etti" [3:195]; "İman edip salih ameller işleyenlere icabet eder" [42:26]; "Ve Rablerine icabet edenler" [42:38]. Ve Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "Kullarım sana beni sorduğunda, şüphesiz ben yakınım; bana dua ettiğinde dua edenin duasına icabet ederim; öyleyse onlar da bana icabet etsinler" [2:186]; "Kendilerine yara isabet ettikten sonra Allah'ın ve Resûl'ün çağrısına icabet edenler" [3:172].
Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât fî Garîbi'l-Kur'ân · OpenITI (CC BY-NC-SA 4.0)